Oazy i logistyka

W lutym byliśmy przez dwa tygodnie w Argentynie, tym razem nie tylko w Buenos Aires. Natańczywszy się przez dziesięć dni tanga, zrobiliśmy sobie czterodniowy urlop od wszystkiego w Mendozie. Od wszystkiego z wyjątkiem wina, ma się rozumieć, bo to w Mendozie robiona jest znakomita większość argentyńskiego wina. Wyjazd w lutym na półkulę południową już przez sam fakt wjechania tam w sam środek dojrzałego lata, jest, dla wymrożonych przez kilka zimowych miesięcy mieszkańców północnej części świata, balsamiczny. Tak było i tym razem, a pobyt w zielonych oazach Mendozy jeszcze wrażenie to wzmocnił. Piszę o oazach, bo prowincja ta jest właściwie półpustynią, z której wyrastają bujną zielonością winnice. A wyrastać i zielenić się mogą tylko dlatego, że dawno temu Inkowie nauczyli miejscowych, jak budować kanały nawadniające, sprowadzające wodę z lodowców w Andach.

Rośliny endemiczne to półpustynne srebrzyste krzaczki. Pozostałe są przywiezione z innej części świata. Dopóki nawadniane – rośną przepięknie, bo dużo tam bardzo mocnego (patrz wysokość nad poziomem morza) słońca, ale nie mają szans stać się roślinnością inwazyjną, bo bez nawadniania zginą. Tak to w Chacras de Corria, zieloniusieńkim przedmieściu miasta Mendoza, mamy aleje wysadzane wielkimi platanami, widać palmy, ale i lipy – wygląda na to, że co kto chciał i pamiętał z miejsca w którym się urodził, przywiózł ze sobą i zasadził. Dotyczy to także winorośli.

Lot z Buenos Aires do Mendozy trwa około dwóch godzin. Lot z Buenos Aires do miejsca w którym mieszkam trwałby godzin jedenaście, albo dwanaście, ale ponieważ aktualnie nic bezpośredniego nie lata, trzeba wkalkulować czas na przesiadkę, na przykład w Miami na Florydzie (dwie godziny to jest na styk, lepiej dać sobie trzy). Bilety na lot z Hameryki (Północnej, bo, uwaga, Argentyna to też Ameryka) kupowaliśmy oddzielnie, a te na lot do Mendozy oddzielnie. Uważałam tylko, żeby samolot przywożący nas z powrotem to Buenos Aires lądował na tym samym lotnisku, z którego będzie odlatywał ten na Północ. Nic to jednak nie dało, bo od czasu kupowania biletu do naszej podróży zmieniono miejsce lądowania. Na szczęście mieliśmy bardzo dużo czasu i trzeba było tylko odpowiednio wcześniej zamówić kierowcę, który nas z Aeroparque (malutkiego lotniska przypominającego mi to w Balicach) przewiezie na duże lotnisko Ezeiza.

Teraz muszę zjeść śniadanie. Ciąg dalszy nastąpi.

Nos i taniec

Zorganizowany wyjazd do Buenos Aires. Większość uczestników zna się od dłuższego czasu, razem chodzą na lekcje tańca i milongi (imprezy, na których tańczy się tango argentyńskie), kilkoro z nich wyjeżdżało już razem do stolicy tanga. Dwie czy trzy osoby są nowe. Na kilka dni przed wyjazdem, pojawiła się prośba, przekazana przez organizatorkę, żeby podczas tych dziesięciu dni spędzanych razem, powstrzymać się od używania perfum, wody kolońskiej i pachnących kosmetyków, ponieważ jedna z nowych uczestniczek ma silną alergię na zapachy.

W grupie są ludzie, którzy nie jedzą mięsa, tacy, którzy nie piją alkoholu, więc może być też osoba nieużywająca zapachów, dlaczego nie? Pytanie tylko, czy tango, tańczone w bliskim objęciu, jest idealnym hobby dla osoby, która z jakichś względów tak jest na zapach kosmetyków swoim otoczeniu wrażliwa? Zwłaszcza, że dla sporej części tego otoczenia, użycie perfum lub wody kolońskiej przed wyjściem na bal jest równie ważne, co wybór odpowiedniego stroju. Przypomina mi się taka dalekowschodnia rada, że zamiast wykładać wszystkie drogi skórą, łatwiej jest założyć buty…

Jest takie zdjęcie

Jest takie zdjęcie, zrobione przez Chrisa Niedenthala w grudniu 1981 roku. Wozy opancerzone w śniegu przed kinem Moskwa w Warszawie, na którym widnieje billboard z tytułem filmu – Czas Apokalipsy.

Może nie tu, gdzie mieszkam, choć śnieg teraz pada w poprzek i będzie padać przez następne kilkanaście godzin. Nie tu, gdzie jestem, choć temperatura spada i firmy zarządzają na jutrzejszy poniedziałek pracę zdalną. Ale trzy godziny lotu na północny zachód, w lodowatym stanie Minnesota, już tak. Nie wozy opancerzone. Kryminaliści duchem, albo i przeszłością, przebrani za funkcjonariuszy urzędu imigracyjnego. Takie tutejsze, dzisiejsze ZOMO. Mordują wielokrotnymi strzałami. Matkę małych dzieci usiłującą odjechać własnym samochodem z miejsca zamieszek, pielęgniarza, powalonego już na ziemię, więc bezbronnego. To nie są pojedyncze strzały. To nie są strzały w obronie własnej. To są egzekucje uliczne. Wymierzone w społeczeństwo obywatelskie. W inaczej myślących. W mających czelność sprzeciwić się oszołomionym władzą szumowinom, którym wybrani w wolnych wyborach kryminaliści gwarantują bezkarność, a przesiąknięta strachem, rasizmem i uprzedzeniami wobec inaczej myślących, żyjących i wyglądających część społeczeństwa popiera. To ta inna, długo skrywana twarz Hameryki wyszła na światło dzienne.

W kwestii świąt

święta, rzecz umowna. Niektórzy spotykają się na wigilię już w połowie grudnia, bo 24 grudnia ktoś z nich jest w pracy, a inni…

O tym, jak to było w tym roku u jej rodziny w Buenos Aires opowiada moja, od lat mieszkająca w Niemczech, argentyńska przyjaciółka. Spotkali się 24-go u jej żydowskiej mamy. Karnie zjawili się wszyscy: obie córki-ateistki, nieochrzczony mąż jednej z nich tudzież jego brat, patrz wyżej. A dlaczego? Ano dlatego, że katolicka część rodziny, która do tej pory obchodziła Boże Narodzenie i organizowała wigilię, wymarła, albo poszła w siną dal, albo jedno i drugie. W związku z tym, najukochańszemu i jedynemu, aczkolwiek bynajmniej nieochrzczonemu, wnuczusiowi nie miał kto zrobić wigilii z choinką i prezentami. No i bobe, czyli babcia w jidisz, musiała stanąć na wysokości zadania. Spędzili wieczór w miłej, rodzinnej atmosferze, z całą masą jedzenia i lodami na deser. Bo, gdyby ktoś zapomniał – w Buenos Aires jest teraz upalne lato, jak w każde Boże Narodzenie. Zaprawdę, zaprawdę powiadam wam – święta, to rzecz umowna.

Spacerkiem w południe

W pracy okołoświąteczne (wczoraj było święto Dziękczynienia) luzy, pozwoliłam więc sobie ostatnio na nieco dłuższy niż mój standartowy, 45-minutowy, spacer w przerwie obiadowej. Za naszym biurem jest kawałek dzikiej przyrody. Postanowiłam zrobić dużą rundę na górce. Stwierdziłam, że zobaczę, czy da się już może znowu przeskoczyć nad tym strumykiem, co ostatnio wezbrał i woda tak go poszerzyła, że nie miałam odwagi robić nad nim susa w stroju biurowym. Okazało się, że wyrwa w ścieżce pozostała co prawda taka, jaka była, ale wody ubyło i dwa metry dalej można już było przekicać po kamieniach na drugą stronę. Idę sobie tak przez las, sprężystym krokiem wśród chaszczy i wiem, że niedługo powinnam już zacząć schodzić stromym zboczem nad potok, który doprowadzi mnie do wyasfaltowanej drogi dojazdowej, którą z kolei dotrę z powrotem do cywilizacji. Idę, piórko mi się migoce, a ścieżka w dół nie opada. Czas upływa, las gęstnieje, z liściastego robi się mieszany, wydatnie redukując ilość szarego listopadowego światła, ciemno jeszcze nie jest, wietrzno też nie, ale i owszem, ponuro. Widać tu ślady ludzkiej obecności, widziałam przechodząc dwa miejsca z ułożonymi kamieniami i patykami, oraz zasadzonymi chryzantemami (tak – w środku lasu!). Ładne, ale mam nadzieję, że nie były to groby biurowych spacerowiczów. Powoli zaczynają do mnie dochodzić odgłosy drogi szybkiego ruchu, co oznacza, że dotarłam już zdecydowanie za daleko. Nie chcę zawracać tą samą drogą, bo to miała być pętla. Przeskakuję nad jednym zwalonym drzewem, przechodzę pod drugim, nie do końca zwalonym, tylko zawieszonym pod kątem 30 stopni, robię to możliwie szybko, na wypadek, gdyby właśnie w tej chwili miało się dowalić. Wreszcie dochodzę do ściany – bardzo stromego zbocza, przed którym ścieżka się urywa. Na prawo i lewo nieprzebyte zielsko, na wprost barykada – teraz już mogę zawrócić z czystym sumieniem. Nie da się iść dalej bez maczety. Albo ciupagi. Albo liny z kotwiczką.

Zawracam, przechodzę przez czarny zagajnik, pod nie całkiem zwalonym drzewem, nad całkiem zwalonym drzewem, wiem, że powrót tą samą drogą zajmie mi więcej czasu, niż sobie na przerwę obiadową liberalnie wyznaczyłam, znowu będę musiała przeskakiwać po kamieniach, aż tu widzę ukryte za zakrętem odgałęzienie ścieżki, prowadzące trawersem stromego zbocza w dół! Na to cały czas czekałam! Tylko wszystko tak tu zarosło, że idąc ścieżką z drugiej strony, bardzo łatwo to zejście przegapić. Oddycham z ulgą i zaczynam tracić wysokość. A dużo jest do stracenia, bo pagórek niewielki, ale stromy. Docieram nad potok, widzę, że linia brzegowa płynna jak sama woda – co bardziej poleje, to bardziej podgryza. Dochodzę do asfaltowej drogi i wracam do biura. Cała wyprawa zajęła 70 minut.

A wszystko to w bezpośrednim sąsiedztwie biur, osiedla mieszkaniowego, restauracji, stacji benzynowej, drogi szybkiego ruchu – wystarczy wyjść z biura lub samochodu i przejść kawałek dalej i, jak po drugiej stronie którejś z furtek u Pana Kleksa, człowiek znajduje się nagle w zupełnie innej bajce. W lesie, na stromym zboczu, wśród zwalonych drzew i dziwnych mini-ogródków z chryzantemami.

Buszująca w Internecie

Jadąc w czwartek do pracy słuchałam podcastu, w którym Tomasz Stawiszyński pytał Jana Chwedeńczuka, czy sztuczna inteligencja może zastąpić naukowców. Myśl niepokojąca, po próbę odpowiedzi odsyłam do tej fascynującej rozmowy, podczas której padło odniesienie do artykułu Chomskiego o czacie GPT, który ukazał się jakiś czas temu w New York Times i opowiadania Borgesa „Biblioteka Babel”. Odszukałam w czeluściach Internetu i karnie przeczytałam. Od artykuł Chomskiego zaś, w magiczny sposób (czytaj: buszując dalej w Internecie), doszłam do następnego artykułu, w którym Evelina Fedorenko* podejmuje próbę odpowiedzi na pytanie, które od bardzo dawna zajmuje filozofów i lingwistów: czy język (mowa, nie organ) konieczny jest dla procesu myślenia? Opierając się na najnowszych wynikach badań aktywności różnych, tych odpowiedzialnych za mowę oraz innych, rejonów mózgu, podczas rozwiązywania zarówno angażujących mowę, jak i pozajęzykowych (np. problemy matematyczne, sudoku, etc.) zadań, stawia tezę, że nie. Dodatkowo uzasadnia swój wniosek obserwacjami, które prowadzone są już od dawna: ludzie, którzy z jakichś powodów utracili zdolność mowy, np. pacjenci po wylewie, u których występuje afazja, nadal są w stanie myśleć (co mieliśmy okazję zaobserwować u naszego przyjaciela, nauczyciela tanga, który, uciekłszy grabarzowi spod łopaty, długo nie był w stanie odzyskać kontroli nad językiem, używał słów, które nie miały sensu, zapominał słów etc., ale gestami jak najbardziej był w stanie nie tylko komunikować się z otoczeniem, ale i żartować, do czego potrzebne jest poza myśleniem także i poczucie humoru). Z drugiej strony, są ludzie, którzy posługują się językiem w sposób swobodny i bezbłędny, ale z myśleniem u nich gorzej. Autorka nie ma tu na myśli niektórych polityków, tylko zdiagnozowane osoby cierpiące na choroby umysłowe (schizofrenia), u których zaburzenia w procesie myślenia nie mają wpływu na swobodę wypowiedzi. Biorąc to wszystko pod uwagę, wysuwa wniosek, że język jest narzędziem komunikacji, w tym komunikacji myśli, ale do myślenia jako wewnętrznego procesu przebiegającego w mózgu nie jest konieczny. Przynajmniej jak na dzisiejszy stan wiedzy. Tyle artykuł.

Teraz, żeby nie podawać bezmyślnie dalej, dodam coś od siebie. Oczywiście, można się zastanawiać, czy możliwe jest myślenie o abstrakcyjnych fenomenach (takich jak wolność, autorytaryzm,) bez używania słów. Być może możliwe, po tym, jak uprzednio wprowadzone one zostaną do naszego zakresu rozumienia za pomocą języka. Dalsze dywagacje na tematy abstrakcyjne mogłyby wtedy następować już w obszarze pozajęzykowym. I dopiero na następnym etapie, gdy chcemy przekazać swoje przemyślenia otoczeniu, musimy znowu użyć języka co przyznajmy, czasami jest trudne. Nierzadko zdarza mi się, że dokładnie wiem, co mam na myśli, ale wyrażenie tego, to osobne wyzwanie. Bez względu na to, którego języka chcę użyć. I dlatego* , między innymi, piszę tego bloga.

* Evelina Fedorenko: „Language is primarily a tool for communication rather than thought” w: Nature Vol630 20 June 2024, dostęp 13 listopada 2025

* Nie żebym była jak Słowacki, który, jak się wydaje, podzielał zdanie pani Fedorenko już dwieście lat temu (dla przypomnienia: „Chodzi mi o to, aby język giętki powiedział wszystko, co pomyśli głowa”), ale coś w tym jest.

Nieoczywisty związek maku i listopada

Dziki, coraz dzikszy kraj, w którym mieszkam, nie obchodzi Wszystkich świętych, tutaj w przeddzień jest Halloween. U mnie w pracy można przyjść w przebraniu i w przerwie na lunch wziąć udział w konkursie na najfajniejszy kostium. Trzy pierwsze miejsca otrzymują nagrody. Kiedyś się przebierałam, raz nawet wygrałam, ostatnio jednak koncentruję się na robieniu zdjęć – trochę przez zbieg okoliczności, a bardziej przez zainteresowanie, stałam się fotografką firmy. Ale pierwszego listopada próżno tu oczekiwać grobbingu (przepiękne słowo, którego nauczyłam się przez Insta – ha, taka jestem młodzieżowa!) Tyle już lat mieszkam poza krajem, a każdego roku mi żal, że nie mogę sobie pójść na rozświetlony zniczami cmentarz. Nie myślałam, że tak kiedyś będzie, ale teraz bardziej mi żal, że nie jestem w Polsce na Wszystkich świętych, niż na Wigilii. Z rodziną widuję się w lecie, barszcz sobie ugotuję, Mojemu oszczędzę jedzenia dziwnych potraw (pamiętam, jak dawno temu, jeszcze na studiach, przywiozłam na polskie Boże Narodzenie koleżankę z Argentyny, zachwalając jej polskie wigilijne potrawy. Niestety, okazało się, że z wyjątkiem pierogów, jak to się teraz mówi, ukraińskich, nic jej nie smakowało – buraków, czyli barszczu nie lubi, ryb też nie, ani maku, a wszystko, co z kiszoną kapustą, było jej za kwaśne. Obie byłyśmy kulinarnie bardzo rozczarowane).

Ponieważ w tym roku Wszystkich świętych przypadło na sobotę, mogłam sobie spędzić ten dzień jak chciałam, bo nie trzeba było iść do pracy. Wstałam skoro świt (o dziewiątej) i pognałam do Longwood Gardens (wielki ogród botaniczny, którego obejście żwawym krokiem zajmuje ponad dwie godziny). Pogoda była przepiękna, z ekspozycji czasowych pozachwycałam się wystawą chryzantem, pouśmiechałam do dyniowych dekoracji, popatrzyłam na mieniące się w słońcu kolorami drzewa, obeszłam ogromną łąkę i już po trzech godzinach medytacyjnego spaceru, we wspaniałym nastroju, wstąpiłam jeszcze do sklepu przy wyjściu (tu wszędzie jest sklep przy wyjściu) i widząc cebulki tulipanów uświadomiłam sobie, że to czas na posadzenie, w moim przypadku nie tulipanów, bo sarny mi je wszystkie zjedzą, ale żonkili, które sarnom wybitnie nie smakują. Mam ich już dużo i robi się ich coraz więcej, bo, w odróżnieniu od tulipanów, żonkile i narcyze (oraz sarny) same się rozprzestrzeniają, ale chciałam dosadzić jeszcze tych dużych żółtych. Poza cebulkami, kupiłam jeszcze przepiękny album o ziołach, ze zdjęciami, rysunkami, nazwami łacińskimi, opisami botanicznymi i kulturowo-historycznymi. W ramach walki z ciemnotą, bo, jak stwierdził już w XI wieku cytowany z tyłu okładki Avicenna (Ibn Sina): „Nie ma bezwartościowych ziół – jest tylko brak wiedzy.”

A dlaczego mak? Bo Meksykanie (tak, oni obchodzą Wszystkich świętych, można sobie zobaczyć w internetach) na Dia de los muertos pieką słodkie chlebki drożdżowe (pan de los muertos). W tym roku zdecydowałam się połączyć wschód z zachodem upiekłam moją własną odmianę chleba dla zmarłych, tyle że nie w oryginalnej formie, ale jako makowiec. Bo mak, drodzy Państwo, ma, ugruntowane kulturowo, znaczenie symboliczne.

Dziwny jest ten świat

Dziwne rzeczy dzieją się z obiektami latającymi. I mam tu na myśli nie tylko ruskie drony. Niedawno dowiedziałam się, że mojego znajomego z pracy… ugryzł nietoperz! Jak to ugryzł, jak to nietoperz??? Bajki o tym, że sympatyczne te aniołki myszy wkręcają się we włosy, odłożyliśmy już dawno do lamusa, wiadomo, że nietoperze poruszają się za pomocą echolokacji, jak to więc możliwe, że kogoś ugryzie nietoperz? Oto cała historia, tak, jak została mi opowiedziana: gościu przeniósł się ostatnio kilka stanów dalej na południe, żeby być bliżej rodziny. Pracował w ogrodzie, a dokładniej, czyścił sadzawkę, wygarnął trochę opadłych liści, i w tych liściach właśnie, pewnie nie w samej wodzie, ale gdzieś tam obok, siedział nietoperz. Musiał być chory, albo zraniony, bo, jak wiadomo, nietoperze nie siedzą normalnie obok sadzawek, tylko wiszą sobie wygodnie głową w dół na strychach lub w jaskiniach. Dość na tym, że mój znajomy poruszył łopatą miejsce, gdzie ten był ukryty, a ukryty był dobrze, bo go nie było widać, zwierzak się zerwał, podleciał w górę i w panice wpił się zębami w łydkę gościa… Mój znajomy wydarł na miejscu w kierunku domu, biegł z szybkością ponaddźwiękową, a nietoperz nie puszczał… W końcu podobno się odczepił, ale ugryzienie było wyraźnie i nowego właściciela domu z ogrodem i sadzawką czekała seria bolesnych zastrzyków. Teraz ma się już podobno dobrze, tyle, że narażony jest na dowcipne pytania kolegów o to, czy wydłużają mu się już kły?

Niepojęte

W piątek, po przyjeździe z pracy, Mój ujrzał jak, przypłaszczona do podłogi w kuchni, kijem od miotły, wygarniam spod kuchenki zaginione skarby niekoniecznie Azteków. Oraz wieloletni brud. Wśród skarbów dominowały kocie piłeczki-grzechotki, jedyne na tyle małe wśród zabawek, że mieściły się pod kuchenką. Było tam też kilka małych orzechów, w okrągłych oczach kotów równie interesujących co piłeczki, oraz stary czek, którym usiłowaliśmy zapłacić za jakąś usługę jeszcze w 2007 roku. Na czole miałam latarkę do biegów nocnych lub pobytów kempingowych, która w połączeniu z prowadzonymi kijem działaniami wydobywczymi, nasuwała skojarzenia z górnictwem. Kuchenka była moim kolejnym przystankiem. Od przyjazdu z pracy zdążyłam już, z zapaloną czołówką,* wydając z siebie kilkupiętrowe bluzgi w rozmaitych językach, przetrząsnąć kawałek jednej i drugiej szafy, oraz łazienkę. Wokół mnie krążyły trzy zachwycone koty, bawiąc się grzechoczącymi piłeczkami, rolując orzechy i badając wszelkie małe, a niespodziewane elementy, które po latach znów mogły ujrzeć światło dzienne.

Powitałam Mojego z ulgą, z jaką wita się człowieka, na którego można liczyć w momentach kryzysowych. – Szukam obrączki – zakomunikowałam – a najgorsze, że jestem głupia. – Z drugą częścią zdania się nie zgadzam – odparł Mój, na którego, jak mówię, można liczyć w momentach kryzysów, w tym tych dotyczących zdrowia psychicznego – a chodzi ci o obrączkę ślubną? – Tak, zgubiłam. A głupia jestem, bo rano tak było gorąco i duszno, że mi palce spuchły i nie chciałam zakładać jej na siłę, więc nasunęłam na mały palec. Pomyślałam sobie, że bardzo luźno na nim siedzi i żeby mi się tylko nie zsunęła. No i głupia jestem, bo powinnam była zostawić ją w pudełku. Zorientowałam się, że jej nie mam, w samochodzie do pracy. Czyli jest gdzieś albo w domu, albo może w samochodzie, czy garażu. – No to zobaczę w garażu – powiedział. – A jak jej nie znajdziemy, to będziemy musieli kupić Ci nową. I wtedy będę jedną obrączkę do przodu – dodał z uśmiechem Mój, który od ponad dwudziestu lat żyje w strachu, że sam zgubi obrączkę.

Wrócił z garażu. – Nie widziałem jej tam, ale zobacz w środku w aucie. – Zaraz, tylko jeszcze tu sprawdzę – odparłam wyjmując po kolei z plecaka, który noszę do pracy, wszystkie na codzień mi potrzebne, niepotrzebne, oraz takie, o których istnieniu nie wiedziałam, przedmioty. Nic. Rozstąp się ziemio. Poszłam bezskutecznie przetrząsać wnętrze pojazdu. Po chwili z wnętrza domu usłyszałam głos Mojego. – Chodź, zobacz tutaj! – Ha! Czyżby znalazł?! – Weszłam do kuchni. Na podłodze, w prominentnym, także i bez użycia latarki turystycznej dobrze oświetlonym miejscu, lśniła obrączka. – Moja? – Zapytałam podnosząc ją z niedowierzaniem. – Nie moja – odparł Mój, pokazując swoją zaobrączkowaną dłoń. Przymierzyłam. Moja. Popatrzyłam na Mojego z mieszaniną podziwu, niedowierzania i podejrzliwości. On pewnie zobaczył w moim wzroku głównie to ostatnie – ja nic nie zrobiłem! Wszedłem do kuchni i ona tu leżała!

Dziwne. Żeby nie powiedzieć – niepojęte.

* Włączoną lampką górniczą – tutaj umocowaną na czole latarką turystyczną.

Gdzie by tu?

Znaczna część Hamerykanów jest na tyle zdegustowana, czy wręcz przerażona, rządami jakie nam niemiłościwie nastały, że zaczynają rozglądać się po świecie. Znajoma rodzina ma dziecko, które urodziło się jako dziewczynka, ale nie chce swojego życia tak kontynuować. Są na bardzo wczesnym etapie znajdowania właściwej drogi, ale ogólne założenie jest takie, że będą bezwarunkowo wspomagać dziecko w decyzji, którą podejmie. W obecnym kontekście polityczno-społecznym może to być jednak o wiele trudniejsze niż było jeszcze rok temu. Wymyślili więc, że emigrują. Kontekst: są bardzo dobrze wykształceni, od dawna świetnie zarabiają, mają więc zakumulowany kapitał, przynajmniej jedno z nich mogłoby pracować nadal zdalnie z zagranicy. Chcą żyć w kraju, który umożliwia tranzycję i gdzie panuje atmosfera tolerancji, a asymilacja jest możliwa. Wymyślili więc… że kupią posiadłość w Bordeaux, znajdą tam liberalną, międzynarodową szkołę dla dzieci i po początkowym etapie aklimatyzacji będą żyć szczęśliwie w progresywnym otoczeniu ludzi podobnie myślących. Ojciec rodziny pojechał na przeszpiegi. Wrócił. Przedyskutowali. Wyciągnęli wnioski: chcieliby żyć w równościowym społeczeństwie, mieć poczucie przynależności. A jak się tam na wyżej opisanych warunkach przeniosą, to będą zimnymi od pieniędzy amerykańskimi Żydami, którzy właśnie kupili sobie zamek za gotówkę, a dzieci posyłają do szkoły w której czesne wynosi tyle, ile utrzymanie przeciętnej rodziny. Równościowo nastawieni normalnie żyjący Francuzi na pewno tylko czekają, żeby się z nimi serdecznie zaprzyjaźnić. Co prawda nie mówią słowa po francusku, nie znają kultury, ale przecież będą jak równi wśród równych. Nie wspominając o atrakcjach dnia codziennego, jak np. długość oczekiwania na obsługę w restauracji, tak bardzo innych w Europie i Stanach. Dodali dwa plus dwa. Zostają. Biorą na przeczekanie.

Kolega w pracy Mojego, czarny były koszykarz wzrostu dobrze ponad dwa metry, ostatnio zagadał go w przerwie:

– Wiesz, przeprowadzam się do was.

– Do naszej mieściny, czy na nasze osiedle? – Zapytał Mój.

– Nie, do południowych Włoch! – Fakt, Włochy są w Europie, znaczy „u nas”.

– Cóż tak?

– Mam dość. – W dzisiejszym politycznym kontekście Mój nie musiał pytać, czego kolega ma dość. – Nigdy o tym nie mówiłem i nie wyglądam na to, ale moja babcia była Włoszką. Z południa. – Część tej wypowiedzi nie dziwi, bo większość tutejszych włoskich babć i dziadków pochodziła z południa, tam była największa nędza, więc i największa emigracja. Nie wszyscy jednak doczekali się dwumetrowych czarnych wnuczków. – Staram się o papiery i przeprowadzam.

– A byłeś ty kiedyś na południu Włoch, albo we Włoszech w ogóle?

– Nie.

– To zrób mi przysługę: staraj się dalej o te papiery, to nigdy nie zaszkodzi, ale zanim się przeprowadzisz na stałe, pojedź tam na jakiś dłuższy urlop, zobacz, czy ci się spodoba.

Kolega sprawę przemyślał, starania o papiery są w toku, ale póki co pomysł niezwłocznej przeprowadzki „do nas” zarzucił.

Moja koleżanka z pracy urodziła się, gdy jej rodzice mieszkali przez krótki czas w Kanadzie. Ma więc podwójne, hamerykańskie i kanadyjskie obywatelstwo. Ostatnio wystarała sią o kanadyjski paszport dla swojej małej córeczki, na wszelki wypadek, albo żeby mała miała możliwość wyboru gdy będzie duża. Hecne w całej sprawie było to, że ponieważ Kanadyjczycy nie wymagają poświadczenia dokumentu potwierdzającego tożsamość dziecka przez notariusza – może to zrobić każda niezainteresowana (czyli nie rodzic) osoba, mająca kanadyjskie obywatelstwo, moja koleżanka poprosiła o tę przysługę naszego kolegę w biurze, który też ma kanadyjski paszport. Przyszła któregoś dnia z małą i wujek, którego rodzice mieszkają w swoich rodzinnych Indiach, podpisał papier poświadczający, że dziecko które ma przed sobą jest tym samym dzieckiem co na zdjęciu w dokumentach.

Zaprawdę, zaprawdę powiadam wam, świat jest bardziej urozmaicony niż się niektórym wydaje.